Otkrivena spomen ploča Beli Garaiju u Subotici

Na adresi Korzo 11 gde je nekada stanovao, danas je u Subotici otkrivena spomen ploča Beli Garaiju, teatrologu i reditelju, dobitniku Sterijine nagrade, rođenom na današnji dan pre 125 godina.

Bela Garai rođen je 1897. godine u Subotici, gde se upoznao sa svetom pozorišta, i gde je započeo svoju profesionalnu karijeru koju je nastavio na prostoru današnje Mađarske. Kući se vratio 1924. godine kako bi ponovo organizovao dramsku grupu u „Nepkeru” gde je igrao i režirao. Od 1945. godine bio je jedan od osnivača ansambla Narodnog pozorišta, tu glumi i režira. I nakon odlaska u penziju ostao je aktivni učesnik i stvaralac kulturnog života Subotice.

Život i profesionalna karijera Bele Garaija u velikoj meri vezuje se za njegov rodni grad Suboticu. Decenijama je živeo u kući na adresi Korzo 11, te je otuda na fasadu ove kuće i postavljena spomen ploča u njegovu čast.

Otkrivanju spomen ploče prisustvo je i njegov praunuk Čaba Godanji, koji je sačuvao živu uspomenu na Belu Garaija.

„Stanovali smo u blizini i stalno smo se posećivali. Uvek je govorio o mađarskom jeziku, očuvanju mađarskog jezika, o lepom mađarskom govoru, o pozorištu, i jedinstvo porodice mu je bilo najvažnije.”

Delatnost Bele Garaija u društvu i pozorištu oživeo je Tamaš Olah, teatrolog.

„Prema jednoj staroj pozorišnoj poslovici glumac uči do 20-te do 30-te godine, od 30 do  50 pokazuje ljubav, a posle 50-te se priseća. Ovim rečima počinje svoju obimnu biografiju jedna od najznačajnijih i najsvestranijih ličnosti mađarskog glumišta, Bela Garai koji je u jednoj osobi bio i glumac, reditelj, direktor pozorišta, pisac istorije pozorišta i organizator, svedok i onaj koji je oblikovao formiranje istorije mađarskog pozorišta 20. veka u Vojvodini.”

Dr Balint Pastor, predsednik Skupštine grada između ostalog govorio je i o tome da se Subotica i do sada trudila, a to će nastaviti i u budućnosti, da postavi dostojna obeležja velikim sugrađanima, i pored spomen ploča i spomenika došlo je vreme i da ulice dobiju nazive naših velikih predaka.

„Spomenik ima Karolj Biro, spomen ploče Lajoš Vermeš, Tibor Sekelj. Od danas je ima i Bela Garai. Mnogima još dugujemo i nastojaćemo da ispunimo ovaj dug. I na taj način da ćemo obnoviti kuću Karolja Biroa, i tako da ćemo i ulicu nazvati po njemu” rekao je dr Balint Pastor, predsednik Skupštine grada Subotice (SVM).

Sada otkrivena spomen ploča prva je stanica u nizu odavanja počasti Centra za obrazovanje, istraživanje i kulturu vojvođanskih Mađara, Fondacije „Sekereš Laslo” i Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara.

„Ako ne poznajemo svoju prošlost, ako ne znamo da zagrabimo iz nje, onda će veoma teško biti generacijama koje ovde odrastaju da pokažemo kako da se hiljadama niti vezuju za grad, za rodno tlo, za nacionalne vrednosti” rekao je Aron Šutuš, predsednik Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara.

Kao deo kulture sećanja biće održani i razgovori na otvorenom u neobaveznoj atmosferi, ali i stručni okrugli stolovi o radu Bele Garaija. Šta je ono iz njegove zaostavštine što je potrebno preneti u današnju glumačku igru u Subotici?

„Odnosi, proporcionalnost, unutrašnja estetika je ono što trebe ponovo da da naučimo od Bele Garaija, treba to da pozajmimo kako bi u jedinstvu i u međusobnom miru različiti pravci jedini pored drugih postojali u pozorišnom i kulturnom životu” rekla je Ildiko Lovaš, koordinator u Centru za obrazovanje, istraživanje i kulturu vojvođanskih Mađara.

Svečanosti otkrivanja spomen ploče osim predstavnika porodice i pozorišnog života, prisustvovao je i Stevan Bakić, gradonačelnik Subotice, Ištvan Pastor, predsednik Skupštine Vojvodine i predsednik SVM-a, kao i Jene Hajnal predsednik Mađarskog nacionalnog saveta.

7. januar 2025.

12,00 - Subotica - Snimanje gostovanja u jutarnjem programu Radio „Košut“ (Kossuth Rádió) iz Mađarske (na programu 08. januara između 06-09,00 časova)

13. januar 2025.

10,00 - Budimpešta - Svečano preuzimanje Posebne nagrade Narodne banke Mađarske „Šandor Vekerle“ za inovacije – za zasluge u oblasti razvoja ekonomije u državama regije Karpatskog basena

14. januar 2025.

08,00 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

16. januar 2025.

15,45 - Subotica - Intervju za dnevni list „Mađar So” na mađarskom jeziku

17. januar 2025.

12,00 - Subotica - Sastanak u vezi sa izradom nove verzije Strategije SVM-a za regionalni i ekonomski razvoj vojvođanskih mađarskih zajednica

20. januar 2025.

18,00 - Subotica - Gostovanje u političkoj emisiji „Közügyek” na TV Pannon (na mađarskom jeziku, uživo)

21. januar 2025.

16,00 - Subotica - Stručna konferencija u okviru Programa za profesionalno usavršavanje mađarskih dečjih psihologa u državama regiona Državnog sekretarijata za nacionalnu politiku, uz učešće stručnjaka Dečje bolnice „Bethešda“ iz Budimpešte

16,30 - Subotica - Sastanak sa državnim sekretarom Mađarske za nacionalnu politiku, Lerincem Načom

18,00 - Palić - Svečano zatvaranje četvrte sezone Vojvođanskog mentorskog programa Fondacije „Prosperitati” i uručenje nagrada

22. januar 2025.

16,00 - Hajdukovo - Sednica Predsedništva i Saveta SVM-a

23. januar 2025.

10,00 - Subotica - Gostovanje u Podcast emisiji „Het nap plus” nedeljnika Het nap

12,00 - Subotica - Sastanak sa Žoltom Bunfordom, specijalnim poverenikom za region Zapadnog Balkana predsednika Vlade Mađarske, Viktora Orbana

24. januar 2025.

15,30 - Senta - Sastanak sa predsednikom Parlamenta Mađarske, Laslom Keverom

16,00 - Senta - Centralna vojvođanska svečanost obeležavanja Dana mađarske kulture

28. januar 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

17,00 - Subotica - Sednica Predsedništva i Saveta SVM-a

31. januar 2025.

15,00 - Subotica - Obeležavanje 9. rođendana Fondacije „Prosperitati“

18,00 - Novi Sad - Dan Grada Novog Sada, svečana manifestacija SVM-a

7. februar 2025.

10,00 - Subotica - Sastanak sa poslanikom Demokratskog saveza Mađara u Rumuniji u Evropskom parlamentu, predsednikom FUEN-a, Lorantom Vince

12,45 - Velebit i Novi Kneževac - Razgovor sa građanima, sa predsednikom Republike Aleksandrom Vučićem

18,00 - Novi Kneževac - Proslava povodom 18. godina od osnivanja Opštinske organizacije SVM-a

8. februar 2025.

17,00 - Budimpešta - Učešće u panel diskusiji povodom obeležavanja 25. godina od osnivanja Udruženja Mađarske omladinske konferencije

10. februar 2025.

09,30 - Subotica - Sastanak u vezi sa nacrtom nove verzije Strategije SVM-a za regionalni i ekonomski razvoj vojvođanskih mađarskih zajednica

11. februar 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

17,00 - Novi Sad - Svečano potpisivanje ugovora o dodeli „Várady”- stipendija i ugovora Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine o refundaciji troškova nostrifikacije diplome

13. februar 2025.

16,00 - Beograd - Sastanak sa mađarskim ministrom spoljnih poslova i spoljne trgovine Peterom Sijartom

20. februar 2025.

10,00 - Subotica - Gostovanje u Podcast emisiji „Het nap plus” nedeljnika Het nap

21. februar 2025.

10,00 - Subotica - Sastanak sa predsednikom omladinske krovne organizacije „Határtalanul a Magyar Fiatalokért Egyesület” (Udruženje za mađarsku omladinu bez granica), potpredsednikom Fidelitas-a i saradnicima

22. februar 2025.

15,00 - Budimpešta - Godišnji pregled minule godine - održava predsednik Vlade Mađarske Viktor Orban

24. februar 2025.

16,00 - Hajdukovo - Sednica Predsedništva i Saveta SVM-a

25. februar 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

09,15 - Hajdukovo - Sastanak sa zamenikom ministra spoljnih poslova i spoljne trgovine Mađarske Leventeom Mađarom

10,05 - Hajdukovo - Poseta porodice, obilazak projekta korisnika sredstava za kupovinu porodične kuće sa zamenikom ministra Leventeom Mađarom

10,45 - Čantavir - Balaša farma, svečana predaja, razvojni projekat velikog obima od istaknutog značaja u oblasti poljoprivrede

12,10 - Subotica - Sastanak sa zamenikom ministra Leventeom Mađarom sa predstavnicima mladih naše zajednice, sa predsednicom Oršojom Pačai-Tomašić i stipendistima Mađarske diplomatske akademije iz Budimpešte

26. februar 2025.

12,00 - Subotica - Sastanak sa srpskim predstavnikom, potpredsednikom Odbora za nacionalne manjine u Parlamentu Mađarske Ljubomirom Aleksovim i direktorom Srpskog pozorišta u Mađarskoj Milanom Rusom

28. februar 2025.

14,00 - Hajdukovo - Sastanak stručnjaka koji učestvuju u izradi II Strategije regionalnog i ekonomskog razvoja mađarske zajednice u Vojvodini za period između 2026-2033.

1. mart 2025.

10,00 - Mali Iđoš - Izborna skupština Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara

4. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine (I sednica Prolećnog redovnog zasedanja)

5. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

17,00 - Beograd - Snimanje emisije „Relativizacija sa Ljiljanom Smajlović" na RT Balkan (emitovaće se: 6. marta u 21,00 čas)

6. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

15,00 - Beograd - Narodna skupština – Dan za glasanje (I sednica Prolećnog redovnog zasedanja)

7. mart 2025.

09,45 - Subotica - Snimanje gostovanja u emisiji „Vasárnapi Újság” na Radio „Košut“ (Kossuth Rádió) iz Mađarske (na mađarskom jeziku; na programu 9. marta između 06,00-08,25 časova)

10,45 - Subotica - Intervju za dnevni list „Mađar So” na mađarskom jezik

15,00 - Budimpešta - Memorijalna svečanost i dodela nagrade „Esterházy János“

10. mart 2025.

10,00 - Subotica - Sastanak sa predstavnicima Omladinskog foruma SVM-a

11. mart 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

12. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

17,20 - Beograd - Gostovanje u emisiji Pravi ugao na RTV1

13. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

18,00 - Palić - Generalni konzulat Mađarske u Subotici, svečani prijem povodom obeležavanja godišnjice mađarske revolucije i borbe za slobodu 1848/49 godine

15. mart 2025.

15,00 - Stara Moravica - Centralna proslava mađarskog nacionalnog praznika u organizaciji Saveza vojvođanskih Mađara

17,00 - Subotica - Sastanak  sa  parlamentarnim  državnim  sekretarom  za  strateška  pitanja  u  Uredu  predsednika  Vlade  Mađarske,  dr Miklošem Panjijem

18,00 - Subotica - Centralna proslava mađarskog nacionalnog praznika u organizaciji Saveza vojvođanskih Mađara

17. mart 2025.

18,00 - Subotica - Gostovanje u političkoj emisiji „Közügyek” na TV Pannon (na mađarskom jeziku, uživo)

18. mart 2025.

10,00 - Beograd - Sednica Narodne skupštine

19. mart 2025.

10,00 - Beograd - Narodna skupština – nastavak glasanja (I sednica Prolećnog redovnog zasedanja)

16,15 - Šupljak - Sastanak sa zamenikom ministra spoljnih poslova i spoljne trgovine Mađarske Leventeom Mađarom

20. mart 2025.

10,00 - Subotica - Gostovanje u Podcast emisiji „Het nap plus” nedeljnika Het nap

21. mart 2025.

12,00 - Budimpešta - Gostovanje u podkast emisiji poslanika Fidesa u Parlamentu Mađarske i zamenika ministra za evropske poslove, Pala Žigmonda Barne

22. mart 2025.

17,00 - Bezdan - Svečana predaja obnovljene zgrade pozorišta

24. mart 2025.

16,00 - Hajdukovo - Sednica Predsedništva i Saveta SVM-a

25. mart 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)

26. mart 2025.

11,45 - Budimpešta - Sastanak sa državnim sekretarom Mađarske za nacionalnu politiku, Lerincem Načom

27. mart 2025.

10,00 - Subotica - Sastanak sa zamenikom šefa misije Ambasade Mađarske u Beogradu, Gaborom Palinkašem

17,00 - Subotica - Sednica Saveta Gradske organizacije SVM-a u Subotici

1. april 2025.

17,30 - Subotica - Sastanak sa potpredsednikom Vlade Mađarske Žoltom Šemjenom

2. april 2025.

09,00 - Beograd - Razgovor sa predsednikom Republike Srbije, Aleksandrom Vučićem

17,00 - Subotica - Svečano potpisivanje ugovora o dodeli stipendija za studente medicine, stomatologije i ekonomije u organizaciji Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine

3. april 2025.

10,30 - Subotica - Intervju dnevnom listu „Politika” 

14,00 - Subotica - Generalni konzulat Mađarske u Subotici - svečano uručenje državnih odlikovanja povodom nacionalnog praznika Mađarske

7. april 2025.

16,00 - Hajdukovo - Sednica Predsedništva i Saveta SVM-a

8. april 2025.

07,30 - Subotica - Gostovanje u jutarnjem programu Subotičkog mađarskog radija „Napindító” (na mađarskom jeziku, uživo)